صفحه اصلي > واحدها > واحد های ستادی  > مبارزه با بیماریها  > غیر واگیر  

شرح وظایف واحد بیماریهای : (غیر واگیر)

مقدمه
تا چند سال پيش بيماريهاي واگيردار بعنوان بزرگترين معضل بهداشتي كشورهاي جهان به شمار مي‌ ر فت بطوري كه تمام توان بهداشتي كشورها صرف كنترل و پيشگيري از همه‌ گيري اين بيماريها مي‌شد. از چند دهه گذشته با موفقيت‌ه اي بدست آمده در زمينه ارتقاي نظام سلامت و تكنولوژي‌هاي جديد، پيشرفت‌هاي عمده‌ا ي در خصوص كنترل بيماريهاي واگيردار حاصل شده و پس از طي اين مراحل، بيماريهاي غيرواگير در حال حاضر بعنوان مشكل عمده بهداشتي مطرح است. از مهمترين بيماريهاي اين گروه مي‌ت وان به آسيب‌ هاي ناشي از سوانح و حوادث، بيماريهاي قلبي ـ عروقي ـ ديابت، فشارخون بالا، سكته‌هاي مغزي ـ بيماريهاي تنفسي مزمن، بيماريهاي مفصلي استخواني مزمن و سرطانها اشاره كرد.
بدليل افزايش روند مرگ و مير ناشي از بيماريهاي غيرواگير بخصوص در كشورهاي در حال توسعه، سازماني جهاني بهداشت، از دو دهه پيش بيماريهاي غيرواگير را جزو اولويت‌ه اي بهداشتي كشورهاي در حال توسعه اعلام كرده است.
اكنون بيماريهاي غيرواگير علل اصلي مرگ و مير و ناتواني در جهان مي‌باشند و در گزارش سال 2002 سازمان جهاني بهداشت 60% علل مرگ و 43% بار جهاني بيماري‌ه ا مربوط به بيماريهاي عمده غيرواگير مي‌باشد.
چهار بيماري عمده غيرواگير (قلبي ـ عروقي ـ سرطان ـ بيماري انسدادي مزمن ريوي ـ ديابت) مستقيماً به سه عامل خطر اصلي قابل پيشگيري شامل مصرف سيگار، تغذيه نامناسب و عدم فعاليت بدني مناسب وابسته هستند.
افزايش روزافزون شيوع اين بيماريها، خسارات اقتصادي هنگفتي را به كشورها تحميل مي‌كند. تغيير شيوه زندگي باعث شده است كه برخي از عوامل خطرساز مهم از جمله دخانيات، عدم فعاليت بدني مناسب مصرفي ناكافي ميوه و سبزيجات و شير و لبنيات، سوانح و حوادث، تعداد مبتلايان به فشارخون بالا و چربي و قند خون بالا در جامعه افزايش يابد و اين خود زنگ خطري است براي افزايش مرگ و مير و ناتواني‌هاي ناشي از بيماريهاي غيرواگير كه در حال حاضر گريبانگير كشورهاي در حال توسعه است.
همانطور كه گفته شد دليل اين وضعيت، تغييراتي است كه در سالهاي گذشته در شيوه زندگي مردم ايجاد شده است و شايد بتوان يكي از علل ايجاد اين تغييرات را علاوه بر مقتضيات زندگي كنوني، در آگاهي و نحوه عملكرد مردم دانست. در بسياري از موارد، عدم آگاهي كافي از عوامل خطرساز و عدم بكارگيري تمهيدات لازم و ضروري باعث شده است تا اين عوامل روز به روز افزايش يابند .

فعاليتهاي واحد غيرواگير :
•ديابت
شايع‌ترين بيماري متابوليك با شيوعي رو به افزايش، ازدياد 122 درصدي جمعيت مبتلايان از سال 1995 تا 2025، ايجاد هزينه‌هاي مستقيم به ميزان 5/2 تا 15 درصد كل بودجه بهداشتي، هزينه‌هاي غيرمستقيم تا چند برابر و هزينه‌هاي غيرقابل برآورد نامحسوس، پديد آورنده عوارضي چون بيماريهاي ايسكميك قلبي، هيپرتانسيون، انواع نارسايي قلبي، ريتنوپاتي، نوروپاتي، نفروپاتي، كاتاراكت، . . . و مسئول 4 ميليون مرگ در سال و 9% كل مرگهاي جهان، وجود حداقل دو ميليون مبتلا در كشور كه در نيمي از موارد از بيماري خود بي‌اطلاعند. ديابت و به ويژه نوع 2 آن كه تا قبل از معرفي صريح خود تحت اين نام، مدتها بدون آن كه حضور خود را اعلام كند،
با ايجاد اختلال متابوليك ناشي از بالا بودن گلوكز پلاسما، عوارض ماكرواسكولر خود را شكل مي‌دهد و تنها چيزي كه اين بيوگرافي تاريك را روشن مي‌سازد، وجود راهكارهاي پيشگيرانه است.
ديابت نوع 1 كه بطور عمده در سنين كودكي و نوجواني بروز مي‌كند، يك بيماري اتوايميون است كه شروع سريع علائم باليني، شيوع بسيار كم بيماري و فقدان راه حلي عملي براي پيشگيري (تاكنون) يا به تاخير انداختن بروز بيماري، اهميت غربالگري و روش‌هاي پيشگيري را كم رنگ مي‌كند. اما ديابت نوع 2 به دليل شيوع بالا، بي‌علامت بودن در سالهاي آغاز و وجود راهكارهاي پيشگيرانه موثر، اهميت برنامه بهداشتي را در اين خصوص بارز مي‌ك ند.
فشارخون
فشارخون بالا يكي از مهمترين و شايع‌ترين بيماريهاي قلبي و عروقي است و تعداد قابل توجهي از جمعيت دنيا به آن مبتلا هستند در كشور ايران نيز حدود 20 درصد از جمعيت بالغين مبتلا به فشارخون بالا هستند. با توجه به اينكه شيوع فشارخون بالا با سبك و روش زندگي ارتباط تنگاتنگ دارد، جايگزين نمودن شيوه‌ه اي زندگي ناصحيح با روشهاي مناسب مي‌تواند تا حد قابل توجهي از گسترش اين بيماري و عوارض ناتوان كننده آن نظير سكته قلبي و مغزي، نارسايي كليه و اختلالات بينايي پيشگيري نمايد. طرح غربالگري فشارخون درافراد بالاي 30 سال در مناطق روستايي شهرستان شيراز در سال 81 آغاز شد.
• ثبت موارد سرطان
ثبت موارد سرطاني در ايران داراي سابقه نسبتا طولاني است كه اكثراً به صورت منطقه‌اي و مقطعي انجام مي‌گرفته است. براي اولين بار در سال 1346 توسط ايستگاه تحقيقاتي بابل ثبت موارد سرطاني در استان مازندران اجرا گرديد و سپس در سالهاي بعد در استانهاي گيلان، آذربايجان شرقي و خراسان بسط پيدا كرد. فعاليت اين مركز تا سال 1358 ادامه يافت. بعلاوه مركز مبارزه با سرطان سابق و مركز وابسته به آن در استانهاي خراسان، آذربايجان شرقي، اصفهان، مازندران و فارس در طول سالهاي گذشته داراي پايگاههاي ثبت موارد سرطاني بصورت منطقه‌ اي بوده‌اند. در سال 1363 با تشخيص نياز و ضرورت ثبت سرطان در سراسر كشور قانون ثبت و گزارش اجباري بيماري سرطاني
به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد براساس اين قانون كليه مؤسسات درماني، آزمايشگاههاي آسيب‌ش ناسي و تشخيص طبي اعم از دولتي و غيردولتي مكلف شده‌اند هر بافت و نمونه‌اي كه تحت هر عنوان از بدن انسان زنده نمونه‌برداري مي‌ش ود مورد آزمايش قرار دهند و چنانچه به موارد سرطاني يا مشكوك به سرطان برخورد نمودند نتيجه آزمايش و اطلاعات مورد لزوم را بطور محرمانه به سازمان مبارزه با سرطان ارسال نمايند.
در سال 1368 سازمان مبارزه با سرطان در اداره كل پيشگيري از بيماريهاي غيرواگير ادغام شد و شبكه‌ هاي بهداشتي درماني سراسر كشور به عنوان بازوي اجرايي برنامه جايگزين واحدهاي ثبت سرطان گشت. در سال 1371
طرح كشوري ثبت موارد سرطاني تدوين شد و در سال 74 با توزيع فرمهاي مربوطه به مورد اجرا گذاشته شد. در سال 75 تا 78 اجرا شد و در سال 78 باز بيني در دستورالعمل اجرايي صورت گرفت و هم اكنون در حال انجام مي‌ب اشد.
• تالاسمي
تالاسمي نوعي كم خوني ارثي است كه به صورت صفت مغلوب از والدين به فرزندان منتقل مي‌شود وقتي دو نفر كه ناقل اين بيماري هستند با يكديگر ازدواج مي‌كنند براساس قانون احتمالات در هر تولد شانس به دنيا آمدن فرزند بيمار (تالاسمي ماژور) 25% و ناقل تالاسمي (تالاسمي ماينور) 50% و فرزند سالم 25% خواهد بود.
هر سال بيش از 4 ميليون كودك در جهان با اختلالات ژنتيكي متولد مي‌شوند كه تالاسمي يكي از انواع مهم اين گونه اختلالات مي‌باشد. بر همين اساس تخمين زده مي‌ش ود كه در ايران حدود 3 ميليون ناقل ژن تالاسمي در جامعه پراكنده باشند. آمار و اطلاعات موجود نشان مي‌د هد كه تالاسمي در سراسر ايران به صورت پراكنده وجود دارد . و در نواحي حاشيه درياي خزر و خليج فارس و درياي عمان از شيوع بيشتري برخوردار است و استانهاي مازندران ـگيلان ـ هرمزگان ـ كهكيلويه و بويراحمد ـ خوزستان و فارس و سيستان و بلوچستان ـ بوشهر ـ چهار محال و بختياري ـ كرمان و اصفهان به ترتيب بالاترين ميزان شيوع بيماري تالاسمي ماژور را دارند .